Çok katmanlı mimari

15 Aralık 2020

güncellendi: 6 Kasım 2026

Yazılım mühendisliğinde, çok düzeyli (çok katmanlı, katmanlı veya n-katmanlı) mimari, veri sunumu, veri işleme ve veri depolama işlevlerini birbirinden ayıran bir istemci-sunucu mimarisidir. Katmanlama, aynı zamanda etki alanı odaklı tasarımın (DDD) temel yapı taşlarından biridir. Bu mimari model, uygulamaların artan karmaşıklığını kontrol altında tutar ve uygulamaların değiştirilmesini daha kolay ve esnek hale getirir.

Mimari, her biri ayrı bir işlevden sorumlu olan birkaç katmandan oluşur. Sonuç olarak, tek bir katmanı değiştirmek, tüm mimariyi yeniden düzenlemekten daha kolaydır. Geliştiriciler, esnek ve yeniden kullanılabilir uygulamalar oluşturabilir; bu da tüm sistemin yönetimini çok daha kolay hale getirir.

Katmanlar mimari kalıbı, uygulamaları her biri belirli bir soyutlama düzeyinde olan alt görev gruplarına ayırarak yapılandırmaya yardımcı olur.

En yaygın türü, üç katmanlı mimaridir. Genellikle bir sunum katmanı, bir iş mantığı katmanı ve bir veri katmanından oluşur.

Çok katmanlı bir mimarinin üç ana katmanı:

Sunum katmanı. Bu , bir uygulamanın ilk ve en üst katmanıdır. Kullanıcı arayüzü (UI) olup, içeriği son kullanıcıya grafiksel bir arayüz aracılığıyla sunan katmandır. Bu katmana masaüstü bilgisayar, dizüstü bilgisayar, tablet, cep telefonu veya ince istemci gibi her türlü istemci cihazdan erişilebilir. Kullanıcıya içerik görüntülemek için, ilgili web sayfalarının bir web tarayıcısı veya istemci cihazında çalışan başka bir sunum bileşeni tarafından alınması gerekir.
Uygulama katmanı. Hizmet katmanı veya kontrol katmanıolarak da adlandırılır. Uygulamanın iş mantığı bu katmanda çalışır. İş mantığı, kuruluş tarafından belirlenen yönergelere uygun olarak uygulamayı çalıştırmak için gerekli kurallar kümesidir. Bu katmanın bileşenleri genellikle bir veya daha fazla uygulama sunucusunda çalışır. Bazen iş mantığı kendi başına ayrı bir katmana ayrılır.
Veri katmanı. Bu, mimarinin çekirdeğidir. Bu katman, esas olarak uygulama verilerinin depolanması ve alınmasıyla ilgilenir. Uygulama verileri genellikle bir veritabanı sunucusunda, bir dosya sunucusunda veya veri erişim mantığını destekleyen başka herhangi bir cihazda ya da ortamda depolanır. Veri katmanı, uygulama katmanına bir API sunar. Bu API, uygulama katmanını etkilemeden bu katmandaki veri işlemlerini tamamen şeffaf hale getirir. Örneğin, bu katmandaki sistem güncellemeleri uygulama katmanını etkilemez.

Bu üç katman temel önemdedir, ancak sistemin karmaşıklığına bağlı olarak bunların üzerine başka katmanlar da eklenebilir.

Katmanlı yaklaşım, özellikle kurumsal web uygulamaları ve bulut sistemlerinin geliştirilmesinde çok etkilidir. Ayrıca, eski sistemlerin güncellenmesini de kolaylaştırır: mimari birkaç katmana bölündüğünde, gerekli değişiklikler aksi takdirde olacağına kıyasla daha basit ve kapsamı daha dar olur.